ملیت :  ایرانی   -  قرن : 3 منبع : اثرآفرینان (جلد اول-ششم)
(224/ 223/ 222 -157 ق)، حافظ، محدث، فقیه، مجتهد، ادیب و لغوى. در هرات به دنیا آمد. پدرش از غلامان رومى و در خدمت مردى از اهل هرات بود. ادبیات و فقه را از اساتید بزرگ آن زمان فراگرفت. قرآن و لغت را نزد ابوالحسن كسایى و اسماعیل بن جعفر و شجاع بن ابونصر بلخى و ابوعمرو شیبانى و فراء و ابوزیاد كلابى و ابوعبیده و اصمعى و یزیدى و ابوزید انصارى و عده‏اى دیگر آموخت. وى در قراآت، فقه، لغت و شعر متبحر بود. از اسحاق بن سلیمان رازى و اسماعیل بن جعفر و شریك بن عبداللَّه و اسماعیل بن عیاش و هشیم بن بشیر و سفیان بن عیینه و اسماعیل بن علیه و یزید بن هارون و یحیى بن سعید قطان و حجاج بن محمد و ابومعاویه ضریر و صفوان بن عیسى و عبدالرحمان بن مهدى و حماد بن مسعده و مروان بن معاویه و ابوبكر بن عیاش و محمد بن جعفر غندر و سعید بن عبدالرحمان جمحى و عبیداللَّه اشجعى و وكیع بن جراح و عبداللَّه بن ادریس و جریر بن عبدالحمید و عباد بن عباد مهلبى و معاذ بن معاذ عنبرى و عمر بن یونس و عبداللَّه بن مبارك و اسحاق ازرق و دیگران حدیث شنید. استادش، سعید بن ابومریم مصرى، و نصر بن داوود بن طوق صاغانى و محمد بن اسحاق صاغانى و حسن بن مكرم و احمد بن یوسف تغلبى و ابوبكر بن ابى الدنیا و حارث بن ابى‏اسامه و محمد بن یحیى مروزى و على بن عبدالعزیز بغوى و عبداللَّه بن عبدالرحمان دارمى و عباس دورى و محمد بن حفص دورى و احمد بن یحیى بلاذرى و عبدالمجید بوشنجى و ابوالحسن على بن عبداللَّه طوسى و جماعتى دیگر از وى روایت كرده‏اند. وى مدتى در بغداد اقامت گزید. سپس در زمان امیر ثابت بن نصر بن مالك خزاعى به منصب قضاوت شهر طرسوس گمارده شد. در اواخر عمر به مكه رفت و همان جا درگذشت. از آثارش: «الغریب» یا «غریب الحدیث»؛ «غریب القرآن»؛ «الغریب المصنف فى علم اللسان»؛ «فضائل القرآن»؛ «ادب القاضى»؛ «الاموال»؛ «الشعراء»؛ «الناسخ والمنسوخ»؛ «المواعظ»؛ «القراآت»؛ «النسب»؛ «معانى القرآن»؛ «المجاز فى القرآن»؛ «عدد آى القرآن»؛ «الامثال السائرة»؛ «المقصور والممدود»؛ «الطهارة».